خانه / روانشناسی / مشاور خانواده / هوش هیجانی یا EQ خود را تقویت کنید

هوش هیجانی یا EQ خود را تقویت کنید

هوش هیجانی (EQ) به توانایی درک و کنترل و ارزیابی خود و نیز دیگران اشاره دارد. برخی محققان معتقدند هوش هیجانی را می­ توان یاد گرفت و تقویت کرد و برخی دیگر آن را به عنوان ویژگی ذاتی می­ دانند. اما دو محقق برجسته به نام­ های «پیتر سالوی» و «جان مایر» پس از تحقیقات بسیار، هوش هیجانی را این­گونه تعریف کرده­ اند: هوش هیجانی یکی از زیر مجموعه­ های هوش اجتماعی است که شامل توانایی ابراز، دریافت، فهم و مدیریت عواطف خود و دیگران است و می­ توان از این طریق و با تفکیک این احساسات و عواطف و نیز استفاده از این اطلاعات، تفکر و اعمال خویش را هدایت کرد.

ترجمه و تألیف: دکتر احمدرضا قنبری استاد منابع انسانی

هوش هیجانی، هوشی است که اغلب در اصطلاح، به آن (EQ) می­ گویند. این اصطلاح را زمانی به­ کار می­ برند که صحبت از مهارت­های مرتبط با روابط مؤثر و موفق باشد.

(IQ) بیشتر مربوط به منطق و فهم اطلاعات است و برای قبول شدن و نمره عالی آوردن در امتحانات کارآیی دارد؛ اما در مدیریت روابط بین فردی یا جمعی هیچ کمکی به شما نمی­ کند.

(EQ) به توانایی شما برای فهم و مدیریت هیجان­ ها و احساس­ های خودتان و دیگران مرتبط است. با هوش هیجانی ارتباط تأثیرگذار در زندگی خانوادگی، اجتماعی، کارگاهی، سازمانی و… امکان­پذیر است. هوش هیجانی همان ضرب‌المثل معروف ایرانی را یادآوری می­ کند که فلانی مهره مار دارد. یعنی دیگران او را می­ پذیرند و باور دارند، آشنای تأثیرگذار می­ شود و اطرافیان به او نزدیک می­ شوند.

پنج حیطه‌ی اصلی هوش هیجانی

۱. شناختن هیجان­ ها

توانایی تشخیص احساس­ های خود در رویدادی که برای­تان رخ می­ دهد. این­که چقدر شاد یا غمگین می­ شوید، چه عکس العمل و رفتاری نشان می­ دهید و چقدر واقع­ بینانه با آن رویداد برخورد می­ کنید؟

۲. مدیریت هیجان­­ ها

این که بتوانیم هیجان­ های خود را به طرز مناسبی مدیریت کنیم. جمله معروفی است: من آموخته­ ام خشمگین باشم؛ اما خشن و بی­رحم نباشم. مدیریت هیجان­ ها یعنی خشم و مهربانی هم به اندازه، هم به موقع و هم منصفانه صورت بگیرد.

۳. مدیریت­ کردن خودتان

توانایی مدیریت و کنترل خواسته­ ها، آرزوها، صبوری در رسیدن به خواسته­ ها و ایجاد پیام­ های ذهنی که به یکباره در ذهن خطور می­ کند و باعث اقدام می­ شود. این جمله امام علی(ع) شنیده­ اید: من آموخته­ ام به هنگام خشم نه تنبیه کنم و نه تصمیم بگیرم و نه دستور بدهم.

مدیریت­ کردن خودتان یعنی به هنگام شادمانی، واقع­ بینانه اقدام کنیم و در قول­ و قرارها و بذل ­و بخشش ­ها زیاده­ روی نکنیم.

۴. شناختن هیجان­ ها و احساسات دیگران

شناختن هیجان­ های دیگران، همراه و همدل­ و هماهنگ­ شدن با دیگران و نیز در غم و شادی­شان شریک ­شدن، شما را قابل­ اعتماد و محبوب می­ کند. ضرب­ المثل­ هایی نیز شاهد این مدعاست: قبل از قضاوت درباره راه­ رفتن دیگران، کفش او را بپوشید. یا یک سوزن به خود بزنید، یک جوال دوز به مردم. یا آدم سیر از گرسنه خبر ندارد.

۵. مدیریت­ کردن روابط

مدیریت کردن روابط به شیوۀ مناسب و مثبت، مهارتی است که باید حتماً آن را کسب کرد. با این مهارت انسان می­ تواند در تمام حوزه­ های زندگی­ اش خوب عمل کند. مثال: شنونده باید عاقل باشد. یعنی تحت تأثیر رفتار طرف مقابل اقدامی غیرمنطقی نکند. ببینید چه می­ گوید، نه این­که چه کسی می گوید. یعنی حرف و گفته او را بررسی کنید، اگر درست بود عمل کنید و کاری به شخص گوینده نداشته باشید. مراقب باشیم او با رفتارهایش ما را وارد بازی­ های خطرناک و غیرشایسته نکند. با چاپلوسی­ ها و تعریف­ های دیگران منفعل نشویم و عاقلانه تصمیم بگیریم.

چرا هوش هیجانی این­قدر مهم است؟

۱. به­ دلیل روابط مثبت، شاد، تأثیرگذار، اطمینان­ بخش همراه با اعتماد به نفس؛

۲. به­ دلیل مدیریت اطرافیان و نیز هدایت و رهبریِ خانواده و دوستان و جامعه؛

۳. به ­دلیل کنترل هیجانات مثبت یا منفی در خود و دیگران؛

۴. به­ دلیل محبوب­ شدن و مفید بودن و فریب ­نخوردن؛

۵. به­ دلیل ­یافتن دوستان صادق و سالم؛

۶ . به ­دلیل فاصله­ گرفتن از هیجان­ هایی که ممکن است انسان را آسیب­ پذیر کند یا از اهداف عالی­ اش منحرفش کند؛.

۷. به ­دلیل ایجاد همدلی و همراهی و هم­فکری؛

۸. به­ دلیل شادمانی اثرگذار و سالم؛

همه و همه از آثار داشتن هوش هیجانی مناسب است.

راه کارهایی برای ایجاد یا تقویت هوش هیجانی در کودکان:

۱. برای فرزندتان الگویی از انسان­هایِ با هوشِ هیجانیِ چشمگیر باشیم: فرزندان ما آنچه می­ خواهیم نمی­ شوند، آنچه هستیم، می­ شوند؛

۲. صادقانه احساسات مثبت و منفی خود را ابراز کنیم. ترس ها، غم­ ها، شادی­ ها، نگرانی­ هایمان را با استدلال و توضیح ابراز کنیم؛

۳. احساسات فرزند خویش را خوب بشنویم و حس کنیم. با مثال­ هایی به او بفهمانیم که احساساتشان را خوب دریافت کرده­ ایم؛

۴. از پند دادن و نصیحت­ کردن دوری کنیم و ایده‌آل‌گرایی نکنیم. همچنین از رفتارهای ایده‌آلی مخصوصِ شعرها، رمان­ ها، داستان­ ها و فیلم­ ها استفاده نکنیم؛

۵. فیلم ­ها و حوادثی را که دیده­ ایم و داستان­ هایی را که خوانده­ ایم، منطقی تحلیل کنیم و نتیجه­ ای عملی از آن بیرون بکشیم؛

۶. دایره واژگان و فهم معانی واژه­ ها را در کودکان مان افزایش دهیم؛ مثلاً در پاسخ به یک تعارف چندین جمله را بدانند. نمی خواهم، متشکر، ممنون، میل ندارم، از لطف شما سپاسگزارم، محبت کردید، قبلاً صرف شده، عذر­خواهم میل ندارم. همچنین بهترین گفتار و رفتار را تعلیم شان دهیم؛

۷. به هنگام عصبانیت از واژه­ های مناسب استفاده کنیم و احساسات خود را محترمانه بیان کنیم. از واژه­ های ناهنجار استفاده نکنیم و نیز از رفتارهای پرکنش دوری کنیم؛

۸. همواره بدانیم و باور کنیم که اگر ما دو گوش داریم، فرزندان ما صد گوش دارند. اگر ما دو چشم داریم آنان صد چشم دارند. آنان پشت سرشان هم چشم دارند. کنایه از این­که گیرنده­ های خوبی هستند! آن­ها، حتی در عین سکوت و بی­ توجهی، خوب دریافت می­ کنند و الگو می­ گیرند.

به­ منظورِ الگوگیریِ قویِ کودک، بهتر است رفتارهای زیر را برای تقویت هوش هیجانی آنان رعایت کنیم:

۱. برای حل هر مسئله­ ای آرام باشیم و اضطراب خود را مدیریت کنیم؛

۲. هم خودمان توانایی حل مسئله را داشته باشیم و هم به کودک مان یاد دهیم؛

۳. احساسات فرزندمان را بپذیریم و تأیید کنیم؛ آن­گاه راه ­حل های ممکن را با هم شناسایی کنید و کمک کنید بهترین را انتخاب کند؛

۴. وقتی نمی­ توانیم برای احساس ناراحتی یا عصبانیت فرزند خود کاری کنیم، بهترین کار همدردی با اوست؛

۵. احساسات فرزندانمان را نادیده نگیریم، تحقیر نکنیم، دستِ کم نگیریم، اجازه دهیم این احساسات را بیان کند و ما خوب بشنویم؛

۶. از او بپرسیم چه کمکی از ما می­ خواهند، چه توقعی دارند؟ بگوییم من چگونه به شما کمک کنم؛

۷. اگر مطلبی گفت و توقع داشت بخندیم، ما نیز بخندیم و اگر توقع داشت نگران باشیم، ما نیز ابراز نگرانی کنیم. آن­گاه اگر لزومی داشت، تجزیه و تحلیل کنید.

قسمت اول

درباره ی ashiyanak.com

مطلب پیشنهادی

فواید گوش دادن به همسر چیست ؟

یکی از دغدغه ها و اعتراض های زن و شوهرها و یکی از مهارت های …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *